Trăn trở Ba Mùn

Trên đảo Ba Mùn vẫn còn giữ được nhiều loài gỗ quý hiếm.

Nằm cách đất liền khoảng 20km nhưng không điện chiếu sáng; còn nước ngọt - lúc có, lúc không; cả Trung tâm chỉ có vỏn vẹn 5 người (gồm lãnh đạo và nhân viên). Chưa hết, phương tiện đi lại phải nhờ “hàng xóm” là Trạm kiểm lâm, là những gì chúng tôi đã thấy ở Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã - đảo Ba Mùn (Vườn Quốc gia Bái Tử Long), mặc dù Trung tâm này đã thành lập từ cách đây 2 năm.

Khám phá “đảo Thú”

Hăm hở xốc đồ nghề lên vai, chúng tôi bắt chuyến xe chạy tuyến Liên Vị - Cái Rồng ra cầu cảng Vân Đồn. Ở đó, chiếc xuồng cao tốc của Vườn quốc gia Bái Tử Long đã đợi sẵn. Anh Nguyễn Đình Ưng - Giám đốc Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã - đảo Ba Mùn đón chúng tôi bằng nụ cười thân thiện. Cố nói thật to để át tiếng sóng xô mạn xuồng, anh bảo: “Đảo Ba Mùn rộng 1.800ha và là 1 trong gần 40 hòn đảo ở Vườn Quốc gia Bái Tử Long. Người dân địa phương vẫn gọi đảo Ba Mùn là đảo Cao Lồ hoặc Cao Lò. Nhưng cái tên ấn tượng nhất và cũng được nhiều người gọi nhất là đảo Thú. Cái tên này, xuất phát từ việc nơi đây có rất nhiều loài thú hoang sinh sống; trong đó, có những loại quý hiếm mà nhiều cánh rừng trong vùng Đông Bắc nước ta không có như: nai, hoẵng, tê tê. Đến bây giờ, theo tính toán của chúng tôi, đảo Thú vẫn còn khoảng 5 - 6 con nai, chúng sống cách Trạm Kiểm lâm Ba Mùn chỉ chừng 3 - 4 cây số. Nhờ những dấu chân chúng để lại mà chúng tôi biết được số lượng, khu vực chúng sinh sống...”.

Thời tiết đang vào hè nhưng lạ là hôm ấy không oi bức, không nắng gắt lại thêm một chút gió man mác, nhiệt độ vừa phải đủ để chúng tôi cảm nhận được sự yên bình của núi rừng, vị mằn mặn của biển. Thỉnh thoảng những tia nước từ đuôi xuồng bắn lên mặt, lên cổ khiến chúng tôi thêm phần sảng khoái, háo hức. Chỉ sau gần 40 phút “lướt” trên ngọn sóng, đảo Thú đã dần hiện ra trước mắt. Cảm nhận đầu tiên là một không gian tĩnh lặng với vẻ đẹp hiền hoà từ cánh rừng ngút ngàn cây xanh.

Theo một số người có thâm niên gắn bó với đảo, khoảng 30 năm về trước, đảo có rất nhiều lợn rừng. Chúng chiếm riêng một phần đảo; đào ổ dưới đất đồi để sinh sống, và khu vực đó được gọi là khu Ổ Lợn. Nhưng ngày nay lợn rừng đã không còn hoặc còn rất ít, do sự săn bắn của con người. Chỉ đến năm 2001, khi Vườn Quốc gia Bái Tử Long được thành lập thì tình trạng săn bắn mới được chấm dứt. Ba Mùn hiện là nơi bảo vệ động vật hoang dã lớn nhất vùng Đông Bắc. Ngoài những động vật còn tồn tại và sống tự nhiên trên đảo, thì năm 2006, 2007, mỗi năm cán bộ ở đây còn thả hàng trăm con khỉ đuôi dài. Đây là số khỉ Hải quan Quảng Ninh thu được của buôn lậu, giao cho Vườn Quốc gia Bái Tử Long chăm sóc cho khoẻ mạnh rồi thả chúng sống tự nhiên trên đảo. Năm 2008-2009, từ nguồn vốn của trung ương, Vườn Quốc gia Bái Tử Long đã xây dựng Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã Ba Mùn. Đây là nơi tiếp nhận những động vật hoang dã do cơ quan chức năng trong tỉnh thu lại được của lâm tặc, buôn lậu.

Dạo bước trên con đường mới làm bao quanh đảo, chúng tôi càng cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp thiên nhiên rộng lớn nơi đây. Thỉnh thoảng, chúng tôi lại bắt gặp những con đại bàng núi với những sải cánh dài ăn quả cây, hay nhiều loại động vật nhỏ, thực vật lạ chỉ tồn tại ở Ba Mùn. Đặc biệt, chúng tôi còn gặp nhiều gốc cây quý như lim, sến, táu, ngát... chừng trên 50 năm tuổi. Giám đốc Nguyễn Đình Ưng dường như cảm nhận được sự ngạc nhiên của chúng tôi, anh chia sẻ: “Chúng tôi đã thống kê được ở Vườn Quốc gia Bái Tử Long có 24 loài thú, 58 loài chim, 58 loài bò sát, 120 loài côn trùng bộ cánh phấn; trong đó, tập trung chủ yếu tại đảo Ba Mùn”.

Chuyện ở Trung tâm cứu hộ

Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã Ba Mùn rộng chừng 1ha. Phía sau hàng phi lao xanh mướt cách bờ biển vài bước chân, Trung tâm cho xây dựng khu nuôi động vật với các chuồng nuôi riêng biệt, nằm sát nhau. Ở đây hiện đang có 6 loài động vật, gồm: gấu ngựa (hay còn gọi là gấu mặt trăng), khỉ đuôi dài, khỉ mặt đỏ, nhím, rùa hộp trán vàng, rùa đất. Giám đốc Nguyễn Đình Ưng với vẻ đầy tư lự, anh chia sẻ: “Vừa qua, chúng tôi cũng đã xây dựng đề án nuôi và nhân giống thêm một số loài động vật hoang dã, quý hiếm là những loài bản địa từng có trong Vườn Quốc gia Bái Tử Long trước kia như: khỉ vàng, lợn rừng, nhím... để vừa tăng cá thể thành phần các loài động vật hoang dã vừa phục vụ nghiên cứu khoa học (công tác bảo tồn gen quý hiếm và phát triển đa dạng sinh học). Nhưng do điều kiện cơ sở vật chất, kỹ thuật, nhân lực chưa đáp ứng nên có lẽ việc nhân giống ở thời điểm này chưa thể thực hiện được. Hơn nữa, hiện tại Trung tâm chưa có khu bán hoang dã, vì vậy, việc tái thả động vật trở lại môi trường tự nhiên cũng rất khó khăn”. Quả thực, sự “sơ sài”, hạn chế về điều kiện cơ sở vật chất không chỉ thấy ở khu nuôi động vật mà còn hiển hiện ngay cả trong điều kiện sống, làm việc của các cán bộ, nhân viên của Trung tâm ở đây. Nếu so sánh giữa chức năng, tầm quan trọng trong công việc các anh đang làm, có lẽ cơ sở vật chất cũng chỉ đáp ứng được 1/10 phần yêu cầu của công việc mà thôi.

Anh Nguyễn Kiên Hà, nhân viên Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã đang cho gấu ăn.

Khu văn phòng, nhà ở của cán bộ, nhân viên được bố trí ngay sát với khu nuôi động vật. Cả trung tâm chỉ có 5 cán bộ, gồm: giám đốc, kế toán, cán bộ trung cấp thú y làm nhiệm vụ chăm sóc, theo dõi sức khoẻ động vật và 2 nhân viên vệ sinh chuồng trại. Đã vậy, ở đây còn không có điện chiếu sáng; nước sinh hoạt thì thỉnh thoảng lại mất do bị hỏng đường ống. Vừa khéo léo cho chú gấu ngựa trong chiếc chuồng sắt ăn bữa sáng, anh Nguyễn Kiên Hà, 37 tuổi, xã Hạ Long, Vân Đồn, nhân viên dọn vệ sinh chuồng trại ở Trung tâm vừa kể: “Đường ống đã hỏng mấy tháng nay nên chúng tôi phải dùng máy bơm để dự trữ trong téc nước. Nước sinh hoạt của anh em thì có thể nhịn không dùng cũng được nhưng không thể thiếu nước để vệ sinh chuồng trại. Vì nếu không giữ vệ sinh sạch sẽ, cơ thể động vật sẽ sinh ra bệnh tật, khả năng lây nhiễm rất cao...”. Đưa ánh mắt trìu mến nhìn chú gấu ngựa to, đen tuyền loanh quanh trong chiếc chuồng sắt nhỏ hẹp, anh Kiên chậm rãi chia sẻ: “Nuôi gấu trong phòng rộng sẽ rất khó khăn trong việc dọn vệ sinh, vì thiếu nước. Giá có khu nuôi bán hoang dã thì sẽ dễ dàng hơn rất nhiều, giúp chúng tăng khả năng sinh tồn để có thể sớm trở lại tự nhiên”.

Khó khăn ở Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã - đảo Ba Mùn không chỉ có vậy, mà hiện nay phương tiện để cán bộ, nhân viên từ đất liền ra đảo và ngược lại cũng không có. “Mỗi lần đi - về, anh, em ở Trung tâm đều phải đi nhờ chiếc tàu gỗ của Trạm Kiểm lâm Ba Mùn. Nhiều lúc gia đình có chuyện ma chay, cưới hỏi đột xuất mà không gặp chuyến thì cũng đành chịu vì không có phương tiện để về. Với công việc xa nhà, lại khó khăn, thiếu thốn đủ bề thì điều duy nhất “giữ chân” chúng tôi chỉ có thể là lòng yêu nghề, tình yêu thương với động vật mà thôi!”- Anh Hà cho biết thêm.

Dạo quanh Trung tâm hết một vòng cũng vừa lúc đến bữa trưa. Tuy nhà “có khách” và bữa cơm hôm ấy của các anh “tươm” hơn mọi hôm nhưng cũng vẫn thật đạm bạc. Ngoài món rau muống xào, lạc rang, cà muối còn có thêm món canh cá. Anh Hồ Văn Kiên, cán bộ thú y và cũng là “anh nuôi” của Trung tâm bảo: “May hôm nay con nước lên mới có cá tiếp đãi nhà báo đấy. Nếu nhà báo ra tầm đầu tháng (âm lịch) thì chỉ có lạc rang với cà muối thôi. Thức ăn của chúng tôi chủ yếu là được “tiếp tế” từ đất liền nên hôm nào mưa bão vài ngày liên tục, mấy anh em chỉ ăn toàn đồ khô; thậm chí rau xanh cũng còn là hiếm”. Để góp thêm câu chuyện cho rôm rả và cũng là để giới thiệu thêm về cuộc sống của anh em ở Trung tâm, giám đốc Nguyễn Đình Ưng cười bảo: “Nhà báo có biết ở đây mọi người sợ điều gì không? Ai có vợ thì sợ vợ bỏ; ai chưa có người yêu thì sợ ế. Trực 21 ngày/ tháng làm gì có thời gian cho gia đình nữa”.

Thêm những hy vọng

Ông Nguyễn Thanh Phương, Giám đốc Vường Quốc gia Bái Tử Long cho biết: “Khi chưa thành lập Trung tâm cứu hộ động vật thì những động vật hoang dã mà Vườn quốc gia tiếp nhận, chủ yếu được trả về tự nhiên hoặc gửi tới những Trung tâm cứu hộ động vật tại các địa phương khác. Tuy nhiên, nhiều loài động vật sau một thời gian dài bị bắt giữ nếu chưa được chăm sóc, nuôi bán hoang dã, mà tái thả về tự nhiên ngay sẽ gây ảnh hưởng tới sức khoẻ, khả năng sinh tồn của chúng. Do đó, để đáp ứng yêu cầu về chiến lược bảo tồn, phát triển tài nguyên động vật hoang dã, đồng thời phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học, phát triển kinh tế, du lịch sinh thái của huyện Vân Đồn nói riêng, tỉnh Quảng Ninh nói chung, Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã đã thành lập. Để Trung tâm hoạt động có hiệu quả cần đòi hỏi một quá trình đầu tư đồng bộ, cũng như sự quan tâm hơn nữa của các ngành, các cấp về vấn đề này”. Cũng theo ông Phương, vừa qua UBND tỉnh đã đồng ý giao cho Sở KH&CN thẩm định đề tài nghiên cứu cho sinh sản loài khỉ vàng (tên khoa học là Macaca mulatta) trong môi trường nuôi nhân tạo tại Vườn Quốc gia Bái Tử Long và giao cho Vườn nghiên cứu lập dự án nâng cấp, mở rộng Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã. “Trước mắt, chúng tôi đang gấp rút tìm đơn vị tư vấn để xây dựng quy hoạch tổng thể; thực hiện nâng cấp từng bước, từng giai đoạn, tạo sự đồng bộ cho Trung tâm” - Ông Phương khẳng định thêm.

Rời Ba Mùn khi trời đã xế chiều nhưng đảo vẫn mang vẻ hiền hoà, dịu mát. Ba Mùn thật đẹp - vẻ đẹp không chỉ ở cảnh quan, ở vị trí địa lý mà đây còn là nơi bảo tồn gen quý giá cho các nghiên cứu khoa học của Việt Nam và thế giới. Hy vọng, một ngày không xa, những dự định đang ấp ủ ở Ba Mùn sẽ sớm trở thành hiện thực.

Lan Anh

Nguồn: Baoquangninh.com.vn

Chương trình hội viên

Thư viện ảnh hoạt động

Tham gia tình nguyện